Program "Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką"

Program  został zainicjowany w 2006 roku przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W latach 2006-2008 realizowany był przez Fundację „Ośrodka Karta”, a od 2009 roku realizatorem jest Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie.”

Podstawowym celem programu jest zebranie rozproszonych informacji o ofiarach wojny i osobach represjonowanych przez okupanta niemieckiego w latach 1939-1945, przetworzenie ich na wersję elektroniczną oraz stworzenie i udostępnienie bazy danych umożliwiającej wyszukanie informacji o losach konkretnych osób.

W trakcie ostatniej wojny Polska poniosła relatywnie największe straty i szkody demograficzne spośród wszystkich państw walczących i okupowanych. Zarówno III Rzesza jak i Związek Radziecki prowadziły wobec wszystkich obywateli II Rzeczpospolitej, politykę eksterminacji do ludobójstwa włącznie, politykę wynaradawiania, wyniszczenia biologicznego i kulturowego, masowych wysiedleń, wreszcie politykę deportacji na roboty przymusowe i przymusowego wcielania do swych armii.

Wydaje się, że po upływie ponad sześćdziesięciu lat od czasu zakończenia II wojny światowej rozmiar niemieckich represji i bilans nieodwracalnych strat osobowych wśród obywateli polskich jest już dokładnie opisany i ustalony. Tak jednak nie jest. Polskie ofiary pozostają do dziś anonimowe. 

Dotychczasowe szacunki strat koncentrowały się na ilości ofiar – identyfikowano wyłącznie ich skalę i wielkość. Do dziś nie znamy prawdziwej liczby obywateli polskich – ofiar działań wojennych i obu okupacji a co najważniejsze nie znamy nazwisk ofiar. Program „Straty osobowe” ma przywrócić nazwiska wszystkim możliwym dziś do zidentyfikowania ofiarom, będącymi we wrześniu 1939 roku obywatelami II RP (wszystkich narodowości).

Nie ma chyba w Polsce miejscowości, której mieszkańcy nie byli w trakcie wojny poddani represjom. Świadczą o tym tysiące grobów, pomników, miejsc pamięci i tablic pamiątkowych. Nie ma rodziny, która nie straciła kogoś bliskiego, nie była poddana wysiedleniu, zmuszona do pracy przymusowej, bądź podlegała innego rodzaju represjom. Wiele rodzin, nie zna wojennych losów swoich najbliższych, po których wszelki ślad zaginął. 

Ogólnodostępna baza danych o prześladowaniach nazistowskich otwiera możliwości odnalezienia po wielu latach informacji o zaginionych w czasie wojny, poznania prawdy o ich ostatnich chwilach. 

W tworzonej bazie zbierane są dane z dokumentów, przechowywanych w archiwach państwowych i instytucjach zajmujących się problematyką II wojny światowej, które wcześniej dostępne były tylko dla wąskiego grona zainteresowanych historyków.

Luki archiwalnej dokumentacji wypełniają dane pozyskane bezpośrednio od ofiar i ich rodzin. Obecnie mamy jeszcze możliwość zebrania informacji o represjach niemieckich, od ostatnich żyjących osób, które są w stanie dać temu świadectwo.

Dane takie można przekazać online wypełniając dostępny na stronie programu kwestionariusz lub przesyłając wypełniony formularz na adres Fundacji Polsko-Niemieckie Pojednanie (ul.Krucza 36 00-921 Warszawa).